Sławni wodzowie siedemnastowieczni na portretach prezentują się z reguły niezwykle strojnie. Dominują zbroje , drogie tkaniny, haftowane szarfy, koronkowe kołnierze koszul, wymyślne krawaty,żaboty, peruki ozdobione kokardami, rzędy koni lśnią od drogich kamieni złota i srebra. Rzeczywistość w warunkach polowych i bojowych była jednak najczęciej inna. Niektóre wyobrażenia wykonane przez malarzy i grafików możemy jednak zweryfikować i czasem bywa to bolesne dla modeli z portretów ;-)
W tym cyklu przedstawię portrety a tam gdzie to możliwe także opisy ubiorów kilku kluczowych postaci wojskowych , uczestników kampanii przeciw Turkom w 1683 oraz bitew pod Wiedniem i Parkanami.
Cykl otwiera X.Karol Lotaryński- wódz armii cesarskiej, mąż wdowy po królu polskim Michale Korybucie Wiśniowieckim Eleonory Marii Habsburżanki.
Początki jego kariery wojskowej sięgają wojny z Turcją w l.1663- 1664 w której 21 letni książę uczestniczył pod rozkazami Raimondo Montecuccolego . Jako dowódca regimentu jazdy walczył m.in. w bitwie z wojskami wielkiego wezyra Ahmeda Köprülü pod Szentgotthárd w 1664., gdzie jego jednostka pięciokrotnie szarżowała przeciw jeździe tureckiej.
Kolejny etap w karierze księcia to wojna przeciw Francji nad Renem 1669-78 , w trakcie której doszedł do godności głównodowodzącego armii cesarskiej.
W bitwie pod Wiedniem Ks Karol dowodził skrajnym lewym skrzydłem wojsk koalicyjnych, opartych lewą flanką o Dunaj, walcząc przeciw oddziałom tureckim Ibrahima Paszy. W drugiej bitwie pod Parkanami Lotaryńczyk zręcznie i udanie dowodził centrum szyku sprzymierzonych, wspierając m.in. znajdujące się w trudnym położeniu wojska Jabłonowskiego, atakiem jazdy Dunnewalda z centrum na lewą, odsłoniętą flankę atakujących wojsk tureckich. W toku wojny z Turcją odniósł jeszcze wiele sukcesów, zdobywając m.in. Budę po drugim oblęzeniu w 1686( por. ryc.) oraz pokonując wojska tureckie w bitwie p.Nagyharsány w 1687. Niewątpliwie Ks. Karol Lotaryński należał do wyróżniających się wodzów II poł XVIIw.
Oprócz kilku portretów Ks Karola dysponujemy też opisem jego ubioru i wyglądu jaki pozostawił nam po sobie sojusznik i zwierzchnik wodza austriackiego -Jan III Sobieski.
Pokazuje on zupełnie odmienny wizerunek księcia niż wynikałoby to z obrazów. Wychodzi na jaw cała prostota ubioru i stylu.
„…Xiążęciem Lotaryńskim […] o którym taką mi czyni P. Marszałek Nadworny relatio;
że człowiek niewielki , gros sens, mine melancolice, niczym się nie bawiący, ospowaty,
stroi się tak jak najmizerniejszy człowiek , w podartey [sic!], prostey sukni , kapelusz nie tylko bez pióra ale i bez rubantu , wytarty ,otłuszczony , alias człowiek dobry i rozum mający i mało mówiący niby tymide, nieśmieiąc znać w niczym wykroczyć przeciwko ordinansom Dworskim…” Dalej własna ocena Sobieskiego :
„…Portrait de.M.de Loraine . Wzrost i mężność mało się różni od Xięcia Radziwiłła Marszałka Litewskiego. Twarz y oczy P. Oboźnego koronnego, y tego niby zda się być wieku[…] ospa dość znaczna na twarzy, Bien plus voute que d’Espine , w pasie zaś jako
nasz nowotny muszyn [ cóż to za osobliwe porównanie?]. Suknia na nim szara , bez niczego,
guziki tylko złote szmuklerskie dosyć nowe, kapelusz bez piór, buty żółte były przed dwiema miesiącami albo trzema, napiętki z korków, koń niezły , siedzenie stare , uzdy na koniu to jest harnois proste , rzemienie złe y arcy stare , […] dyskurs barzo dobry w co go tchnie a modeste , nie wiele mówiący y zda się być właśnie poczciwy człowiek y woynę rozumie barzo dobrze y do niey się apliknie. Peruqe blonde nie cnotliwa , znać że cale o stróy nie dba…”
Na koniec nieco obrazów i portretów Ks. Karola
Poniżej artystyczna wizja wjazdu Lotaryńczyka do Budy
